معرفي بيومتريال
در سالهاي اخير پيشرفتهاي چشمگيري در زمينهي مراقبتهاي پزشكي صورت گرفته است كه از جمله علل اصلي آن، پيوند بين دو فضاي علمي مهندسي و پزشكي را ميتوان برشمرد. هرچند فضاي علوم پزشكي و مهندسي تفاوتهايي دارد، ليكن همكاري بين اين دو علم ميتواند منجر به كسب نتايج مفيد و قابل توجهي گردد. بطور خلاصه مهندسي پزشكي عبارتست از به كار بردن اطلاعات به دست آمده از پيوند متقابل علوم مهندسي و علوم بيولوژيكي، آنچنانكه مواد و ابزار هر دو فضاي علمي هر چه بهتر و بيشتر در جهت منفعت بشر به كار گرفته شود.
وابستگي روزافزون كشور به فناوري نوين درماني و پيچيدهتر شدن انواع تجهيزات بيمارستاني و پيآمد آن ضرورت نصب، راهاندازي و نگهداري از آنها در مجموع باعث شد تا جامعهي پزشكي و درماني شناخت بيشتري نسبت به رشته مهندسي پيدا كند و نياز كشور به فارغ التحصيلان اين رشته به شدت افزايش يابد. از اين رو توسعه مهندسي پزشكي در گرايشهاي مخلتف آن (بيوالكتريك، بيومكانيك و بيومتريال) امري اجتناب ناپذير به نظر ميرسد. رشته مهندسي پزشكي داراي ماهيت چندگانه Multidisciplinary)) و باصطلاح مركب از علوم مختلف مهندسي برق، مكانيك، مواد، علوم پزشكي، پيراپزشكي و . . . است. افزايش متوسط طول عمر بشر در نتيجهي پيشرفتهاي پزشكي صورت گرفته به تدريج نياز به موادي را كه بتوانند بهعنوان جايگزين در بدن انسان بكار روند را افزايش داد. بدين جهت در طول زندگي روزمره، شاهد استفادهي مكرر از اندامهاي مصنوعي در بافتهاي مختلف بدن نظير عروق خوني، پوست، زردپي، رباط، قرنيه، مري، لثهي دندان، غضروف، استخوان، اعصاب و ديگر اندامهاي مصنوعي هستيم.
رشتهي بيومتريال كه يكي از گرايشهاي زير مجموعهي مهندسي پزشكي است، از حدود 50 سال پيش به عنوان يك زمينة علمي مطرح شد و همانند ديگر گرايشهاي مهندسي پزشكي وابستگي زيادي به علوم ديگر دارد. عموماً محققين علم بيومتريال با طراحي و توسعهي وسايلي سروكار دارند كه شامل اجزاء ساخته شده از مواد طبيعي يا مصنوعي بوده و در مصارف پزشكي و مرتبط با بدن انسان بكار ميروند. توسعهي انواع مدلهاي وسايل پزشكي نيازمند انتخاب، ساخت و آزمايش مواد است كه لازمهي آن درك و فهم درست از شيمي و فيزيك مواد و شناخت محيط بيولوژيك بدن است. به عبارت ديگر بايد توجه داشت كه آيندهي علم بيومتريال در گرو توانائي ما در فهم كشفيات جديد در شيمي، بيولوژي و پزشكي است. بطوركلي موارد استفاده از بيومتريالها در جايگزيني و تعويض اعضاء و اندامهايي از بدن است كه بر اثر بيماري يا آسيب، كاربري خود را از دست دادهاند تا از اين طريق جراحت يا بيماري اعضاء مذكور التيام پذيرد، كاربري و عمل آنها اصلاح شود و ناهنجاري يا وضعيت غير طبيعي آنها تصحيح گردد. چنانكه اشاره شد، نقش رشته بيومتريال به طور قابل توجهي تحت تاثير پيشرفتهاي بدست آمده در بسياري از زمينههاي پزشكي و مهندسي بوده است. وظيفهي اصلي يك مهندس بيومتريال بدست آوردن اطلاعات لازم براي حل مسائل عملي و متداول در زمينة پزشكي است. بطور مثال از آنجاكه بسياري از اندامها و بافتهاي جايگزين شونده، آسيب ديده و يا بيمار هستند، محقق بايد تغييرات سلولي كه منجر به نارسايي عملكرد سلول و تغيير رفتار طبيعي آن شده را بشناسد. در خيلي از موارد اثر بيومتريال و يا وسيله پزشكي روي بافت، تنها بعد از در تماس قرار دادن ماده و سلول مشخص ميشود و لذا محققان بيومتريال بايد قادر باشند تا اثرات بيومتريال را روي سلول، بافت و عضو ارزيابي كنند. به علاوه براي اين كه ماده به تأييد FDA هم برسد بايد از لحاظ ايمني و كارآيي نيز آزمايش و بررسي شود. انجام بررسيهاي ايمني، نيازمند درك چگونگي واكنش سلول و بافت با ماده كاشتني است.
رشته بيومتريال با توجه به سابقة طولاني مدت آن در جايگزيني بافتها توسط مواد طبيعي و يا مواد ساختهي دست بشر بطور چشمگيري در قرن بيستم پيشرفت كرده است. بهعنوان مثال، از غشاء آمنيون و جفت جنين بهعنوان دو بافت بيولوژيكي طبيعي در پانسمان زخمها استفاده شده است. انواع پليمرهاي مصنوعي زيستسازگار، از جمله مواد ساخته دست بشر هستند كه كاربرد پزشكي يافتهاند. بيومتريالهاي مورد استفاده در بدن را ميتوان در چهار گروه عمده قرار داد كه عبارتند از فلزات، سراميكها، پليمرها و كامپوزيتها.
در رشته بيومتريال زمينههاي مختلف و رو به رشدي وجود دارد كه از آن جمله ميتوان به مهندسي بافت، سيستمهاي رهايش كنترل شده دارو، اصلاح سطوح بيومتريالها، بيوسنسورها و نانوبيوتكنولوژي اشاره نمود كه هر يك در جايگاه خود خدمات منحصر بفردي در جهت بهبود زندگي انسان ارايه ميدهند. مثلاً در زمينهي رهايش كنترل شده دارو اميدهاي زيادي براي درمان بيماريهاي خطرناك و صعب العلاجي مانند سرطان و ايدز فراهم گرديده است و يا در مهندسي بافت در بازسازي بافتهاي غيرقابل ترميم نظير اعصاب قطع شده، نخاع و يا غضروفها پيشرفتهايي صورت پذيرفته است.
نوشته شده در سه شنبه بیست و هفتم اسفند 1387 توسط انجمن علمي مهندسي پزشكي
| لینک ثابت | ادامه مطلب|نظر دهـید


