سل كانتر ( آنالایزر هماتولوژی )

آنالایزرهای هماتولوژی به روش امپدانس الكتریكی
آنالایزرهای هماتولوژی یا سل كانترها ، دستگاه های تمام اتوماتیكی هستند كه برای اندازه گیری كمی پارامترهای خون در آزمایشگاه های پزشكی مورد استفاده قرار می گیرند . وظیفه اصلی این دستگاه ها تهیه گزارش سریع و دقیق به روشی ساده از پارامترهای اصلی خون است ، به نحوی كه نمونه های غیر طبیعی از نمونه های طبیعی تفكیك گردیده و جهت انجام بررسی های بیشتر آنها از روش های متداول دیگر كمك گرفته می شود .

اجزای اصلی سل كانتر
سل كانترها معمولا از سه بخش اصلی هیدرولیك ، پنوماتیك و الكترونیكی تشكیل می گردند .

وظایف سیستم هیدرولیك
وظایف سیستم هیدرولیك شامل برداشت محصول های مورد نیاز دستگاه و نمونه خون یا Aspirating ، تخلیه
محلول ها یا خون برداشت شده یا Diapensing ، رقیق سازی نمونه یا Diluting، مخلوط كردن نمونه و محلول ها یا Mixing و افزایش محلول لیز كننده یا Lysing است .

وظایف سیستم پنوماتیك
وظیفه اصلی سیستم پنوماتیك تولید خلاء یا فشار ثابت جهت كنترل دریچه ها و همچنین كنترل حركت محلول ها و نمونه در داخل سیستم هیدولیك است .

وظایف سیستم الكترونیكی
این سیستم توسط یك ریز پردازنده ( میكروپروسسور ) كنترل می شود و وظایف زیر را به عهده دارد :
1 ) اندازه گیری وپردازش سیگنال های حاصل از تغییر امپدانس
2 ) محاسبه و انتقال نتایج به چاپگر یا هر خروجی دلخواه در سیستم
3 ) ترسیم گراف پارامترهای اصلی
4 ) كنترل زمان اندازه گیری و توالی تست ها
5 ) اجرای برنامه Q.C و كالیبراسیون سیستم
6 ) ذخیره و بازیابی ( Save and Load ) نتایج

محلول ها و مواد مورد نیاز در دستگاه سل كانتر
الف ) محلول ایزوتون یا Diluent : برای رقیق كردن خون از یك محلول ایزوتونیك كه می تواند محیطی شبیه پلاسمای خون را تأمین نماید ، استفاده می شود . بدین ترتیب كه یك رسانای مناسب جهت شمارش سلول های خونی ایجاد می گردد .
ب ) محلول لیز كننده یا Lyse از این محلول برای از بین بردن غشای سلول های قرمز در كاپیلاری مخصوص شمارش WBC استفاده می شود ، بدین ترتیب تداخل اندازه بین سلول های قرمز و سفید در شمارش آنها از بین می رود . همچنین از جذب نوری مخلوطی كه از لایزوهموگلوبین تشكیل گردیده است ، برای اندازه گیری غلظت هموگلوبین استفاده می شود ..
ج ) محلول شستشو یا Rinse : محلول شستشو نوعی دترجنت است كه برای شستشوی تیوب ها و كاپیلاری ها و مرطوب نگه داشتن آنها پس از هر سیكل اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد .
د ) محلول شستشوی آنزیماتیك یا E – Z Cleanser : یك محلول آنزیمی مخصوص است كه برای پاك كردن بهتر تیوب ها وكاپیلاری به صورت روزانه مورد استفاده قرار می گیرد ( قبل از خاموش كردن دستگاه ) و ضرری برای قسمت های پلاستیكی دستگاه ندارد .
ه ) محلول پاك كننده پروب ها یا Probe Cleanser : از این محلول برای پاك كردن و حل كردن لخته خون های به جای مانده در پروب ها و تیوب ها و كاپیلاری دستگاه استفاده می شود و معمولا این محلول باید 15 دقیقه در این مسیرها قرار گیرد تا مؤثر واقع شود .
و ) كالیبراتور : یك محصول خنوی با پارامترها و مقادیر مشخص و ثابت است كه به صورت تجارتی و مطابق با استانداردهای مرجع پزشكی تولید می شود و از آن برای كالیبره كردن دستگاه سل كانتر استفاده می شود .
ز ) كنترل : یك محصول خونی با پارامترها و مقادیر مشخص وثابت است كه به صورت تجارتی در سه نوع Low ، Normal و High تولید می شود . خون كنترل باید روزانه برای چك كردن عملكرد دستگاه سل كانتر مورد استفاده قرار گیرد .

اصول شمارش سلول های خونی

نمونه رقیق شده مورد اندازه گیری توسط یك فشار منفی به داخل روزنه WBC و RBC مكش می شود . در سیستم اندازه گیری ، یك لوله شیشه ای دقیق كه لوله اندازه گیری نامیده می شود ، وجود دارد كه وظیفه آن كنترل ثابت بودن حجم نمونه مورد اندازه گیری در طول یك سیكل شمارش است . در بالا و پایین این لوله اندازه گیری دو سنسور نوری قرار داده شده كه فاصله بین این دو سنسور ، حجم نمونه مورد اندازه گیری را مشخص می نماید و از آنجایی كه این فاصله همیشه ثابت است ، حجم های اندازه گیری شده در دیسك های مختلف شمارش نیز ثابت است .
سلول های سفید خون ( WBC ) ، سلول های قرمز خون ( RBC ) و پلاكت ها به روش امپدانس الكتریكی شمارش شده و سایز بندی می شوند . این روش بر اساس اندازه گیری تغییرات در مقاومت الكتریكی بین دو الكترود مثبت و منفی پایه گذاری شده است . شایان ذكر است كه تغییرات در مقاومت الكتریكی بین دو الكترود ، ناشی از عبور ذرات و سلول های خونی با اندازه های مختلف از روزنه بین الكترودهای مثبت و منفی است . الكترودها در زیر سطح محلول در دو طرف یك روزنه كه Aperture نامیده می شود ، قرار داده شده اند و تشكیل یك مسیر الكتریكی را می دهند .
سلول های خونی دارای اندازه های مختلفی هستند .. بر اساس این اندازه ها ، هر سلول كه از درون روزنه عبور نماید موجب افزایش امپدانس الكتریكی بین دو الكترود می شود . بدین ترتیب می توان امپدانس های ایجاد شده را به سلول های مشخص نسبت داد .
دستگاه سل كانتر سلول های خونی را به تنهایی شمارش و بر اساس اندازه دسته بندی می نماید . حجم مشخصی از نمونه رقیق شده آماده قرائت از روزنه 70 میكرومتری RBC و نیز از روزنه 100 میكرومتری WBC عبور نموده و شمارش انجام می گیرد . همچنین یك سیستم نوری برای قرائت هموگلوبین در دستگاه سل كانتر طراحی شده است . این سیستم دارای دو سنسور نوری است . وقتی محلول آماده شمارش از سنسور بالایی عبور می نماید ، سیكل شمارش آغاز می گردد و با عبور از مقابل سنسور پایینی این سیكل خاتمه می یابد ، لذا در كلیه سیكل های شمارش حجم ثابت و مشخصی از محلول آماده شمارش می شود . بنابراین اگر یك حباب و یا یك لخته خون در محلول آماده وجود داشته باشد ، سیستم سریعا اخطار می دهد و اپراتور متوجه خطا در شمارش می گردد .

سیستم نوری جهت اندازه گیری و ثبت حجم اندازه گیری 

DILUTION
در خون كامل سلول ها بسیار نزدیك به یكدیگر هستند ، بنابراین برای جداسازی و روان سازی آن باید از یك محلول رقیق ساز ایزوتونیك استفاده كنیم . در سل كانترهایی كه به روش امپدانس الكتریكی كار می كنند ، به دو روش می توان سیكل اندازه گیری را آغاز نمود :روش اندازه گیری خون كامل و روش اندازه گیری خون رقیق شده.

روش اندازه گیری خون كامل
در این روش 13 میكرولیتر از خون كامل توسط دستگاه مكش می شود ، سپس با 5/3 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می گردد ( 269 : 1 نسبت رقیق سازی اولیه ) . سپس این محلول رقیق شده اولیه به دو قسمت تقسیم
می گردد :
الف ) 6/15 میكرولیتر از محلول رقیق شده اولیه مكش می شود و با 6/2 میلی لیتر محلول ایزوتون مجددا رقیق می گردد ( رقیق سازی ثانویه 44833 : 1 ) . این محلول برای شمارش سلول های قرمز خون ( RBC) و پلاكت ها ( PLT ) مورد استفاده قرار می گیرد .
ب ) بقیه محلول رقیق شده با نیم میلی لیتر محلول لایز تركیب می شود ( نسبت رقیق سازی ثانویه 308 : 1 ) . این محلول برای شمارش سلول های سفید ( WBC ) و اندازه گیری غلظت HGB مورد استفاده قرار می گیرد .
روش اندازه گیری خون رقیق شده
در این روش اپراتور ابتدا 20 میكرولیتر از خون كامل را با 6/1 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می سازد ( نسبت
رقیق سازی خارجی 80 : 1 ) ، سپس 7/0 میلی لیتر از محلول رقیق شده خارجی توسط دستگاه مكش می شود و مجددا با 5/2 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق می گردد ( نسبت رقیق سازی اولیه در داخل دستگاه 366 : 1 ) ، سپس این محلول رقیق شده اولیه به دو قسمت زیر تقسیم می گردد:
الف ) 8/24 میكرولیتر از محلول رقیق شده اولیه مكش شده و مجددا با 3 میلی لیتر محلول ایزوتون رقیق
می گردد ( نسبت رقیق سازی ثانویه 44274 : 1 ) . این محلول برای شمارش های RBC و PLT مورد استفاده قرار می گیرد .
ب ) بقیه محلول رقیق شده اولیه با 36/0 میلی لیتر محلول لایز تركیب شده و برای شمارش WBC و اندازه گیری غلظت HGB مورد استفاده قرا می گیرد ( نسبت رقیق سازی ثانویه 366 : 1 ) .

هنگامی كه سلول های خون از روزنه مخصوص شمارش عبور می نمایند ، به طور لحظه ای تغییراتی در امپدانس و الكترود مثبت و منفی دو طرف روزنه ایجاد می شود و چون این تغییر امپدانس ارتباط مستقیمی با اندازه سلول عبور كرده دارد ، می توان امپدانس های ایجاد شده را به نوع سلول ارتباط داد .

با تشکر از آقایnader nasi